शक्तिको उन्मादविरुद्ध करुणाको सन्देश

वर्तमान विश्व इतिहासकै एक अत्यन्तै संवेदनशील मोडमा उभिएको छ। एकातिर प्रविधिको चरम विकास छ भने अर्कोतिर मानिसको चेतना संकुचित हुँदै गइरहेको छ। विशेषगरी विश्वको महाशक्ति मानिने अमेरिकामा डोनाल्ड ट्रम्पको कार्यकाल र त्यसपछिको राजनीतिक शैलीले ‘शक्तिको दुरुपयोग’का नयाँ आयामहरू खडा गरिदियो। राजनीतिले मानिसलाई केवल ‘भोट बैंक’ र ‘उपभोक्ता’को रूपमा मात्र हेर्न थाल्दा समाजमा आध्यात्मिक रिक्तता उत्पन्न हुन्छ। ठीक यही रिक्ततालाई चिर्न टेक्सासको डालसदेखि वासिङ्टन डीसीसम्मको ३७ सय किलोमिटर लामो यात्रामा निस्किएका छन्— नेपाली मूलका अभियन्ताहरू, केही बौद्ध भिक्षु र उनीहरूको अगाडि–अगाडि हिँडिरहेको एउटा अद्भुत कुकुर ‘आलोका’।

विश्व राजनीतिको वर्तमान तस्बिर र ‘पावर हंगर’ : आजको विश्व परिस्थिति शक्तिको होडबाजी’ले थलिएको छ। युक्रेन–रुस युद्धदेखि मध्यपूर्वको अशान्तिसम्म र अमेरिकाभित्रको तीव्र राजनीतिक ध्रुवीकरणसम्म सबैको जडमा ‘अहंकार’ र ‘शक्तिको गलत प्रयोग’ नै देखिन्छ। डोनाल्ड ट्रम्पको राजनीतिले अमेरिकालाई ‘हामी र उनीहरू’को कित्तामा उभ्याइदियो। यसले लोकतन्त्रको सुन्दर पक्ष ‘सहअस्तित्व’लाई गम्भीर प्रहार ग¥यो। यस्तो समयमा यो ३७ सय किमिको पदयात्रा केवल हिँडाइमात्र नभएर यो विश्व राजनीतिलाई दिइएको एउटा करुणाको सन्देश हो। शासकहरू अहंकार र आडम्बरका पर्खाल लगाउने कुरा गरिरहँदा भिक्षुहरू र आलोकाका पदयात्राले ती पर्खालहरू भत्काइरहेका छन्।

आध्यात्मिक दर्शन, ‘अप्प दीपो भव’ : यो यात्राको मुख्य दार्शनिक आधार बुद्धको ‘अप्प दीपो भव’ (आफ्नो प्रकाश आफैं बन) भन्ने उपदेशमा अडिएको छ। आलोका, जसको अर्थ नै ‘प्रकाश’ हो, उसले आफ्नो निधारमा रहेको ‘मुटु’को चिह्नमार्फत यो सन्देश फैलाइरहेको छ– संसारलाई बाह्य हतियारले होइन, आन्तरिक प्रेमले जित्न सकिन्छ।

आध्यात्मिक दृष्टिकोणबाट हेर्दा ट्रम्पको शक्ति ‘बाह्य र अस्थायी’ हो, जुन पद र पैसामा अड्किएको छ। तर भिक्षुहरू र आलोकाको शक्ति ‘आन्तरिक र स्थायी’ हो, जुन त्याग र करुणामा आधारित छ। ३७ सय किमिको कठिन बाटोमा उनीहरूले भोक, प्यास र शारीरिक दु:खलाई जसरी सहजतापूर्वक स्वीकार गरे त्यसले देखाउँछ कि वास्तविक शक्ति आफूलाई नियन्त्रण गर्नुमा छ। अरूलाई नियन्त्रण गर्नुमा होइन।

राजनीतिक विश्लेषण – मौनताको शक्ति र जनचेतना : राजनीतिमा अक्सर ‘जसको ठूलो स्वर, उसकै प्रभाव’ भन्ने मान्यता राखिन्छ। ट्रम्पको ‘ट्विटर राजनीति’ र आक्रामक भाषणहरू यसका उदाहरण हुन्। तर यो पदयात्राले ‘मौनताको राजनीति’ लाई पुनर्जीवित गरिदिएको छ। बाटोमा भेटिने हजारौं अमेरिकीले जब गेरुवा वस्त्रमा शान्त भावले हिँडिरहेका भिक्षुहरू र लुरुलुरु अघि बढिरहेको आलोकालाई देखे, उनीहरूले आफ्नैभित्रको ‘हिंसा’ र ‘पूर्वाग्रह’लाई महसुस गरे।

यो पदयात्राले अमेरिकी जनताका साथै विश्वलाई गहिरो सन्देश दिएको छ– राजनीति भनेको केवल चार–चार वर्षमा दिइने भोटमात्र होइन, यो त दैनिक जीवनमा अपनाइने करुणा र सद्भाव पनि हो। शक्तिको दुरुपयोग गर्ने शासकलाई हटाउनुमात्र समाधान नभएर जनताको चेतनाको स्तर उकास्नु नै वास्तविक परिवर्तन हो।

चुनौती र दुर्घटना, अटुट संकल्प : यात्राका क्रममा नोभेम्बर १९ मा टोलीले ठूलो दुर्घटनाको सामना गर्नुपर्‍यो। सवारीसाधनको ठक्करबाट केही सहभागी घाइते भए। जनवरी २०२६ मा आइपुग्दा आलोकाको खुट्टामा समस्या देखियो र उसको शल्यक्रिया गर्नुपर्‍यो। तर यी कुनै पनि अवरोधले यो महायात्रालाई रोक्न सकेन। आलोकाको शल्यक्रियापछि पनि उसको पुन: यात्रामा सहभागी हुने चाहनाले अमेरिकी जनतालाई ठूलो पाठ सिकाएको छ– ‘यदि संकल्प दृढ छ भने शारीरिक चोटले सत्यको बाटो छेक्न सक्दैन।’ यो संकल्प ट्रम्पको ‘इगो’भन्दा कयौं गुणा शक्तिशाली देखियो। आलोका शल्यक्रियापछि पुन: उठेर हिँड्यो। यसले शिथिल बनेको अमेरिकी नागरिक समाजलाई पनि उठ्न प्रेरित गरेको छ। ट्रम्पको पालामा थिचिएको नागरिक आवाज अहिले बिस्तारै संगठित हुँदैछ।

वासिङ्टन डीसी, सत्ता र सत्यको जम्काभेट : जब यो टोली वासिङ्टन डीसीको ‘नेसनल मल’ मा पुग्नेछ, त्यहाँ एउटा रोचक दृश्य हुनेछ। एकातिर विश्वकै शक्तिशाली भवन ‘ह्वाइट हाउस’ हुनेछ भने अर्कोतिर, धुलाम्य खुट्टा, थकित शरीर तर प्रफुल्लित मन भएका भिक्षुहरू र ‘आलोका’ हुनेछन्। त्यो जम्काभेटले संसारलाई सन्देश दिनेछ कि ‘इतिहासमा ती व्यक्तिहरू अमर रहन्छन्, जसले प्रेमका लागि त्याग गरे ती होइनन् बरु जसले शक्तिका लागि अरूलाई त्याग गरे।’ ३७ सय किमिको यो दूरीले अमेरिकी सत्ताको ‘इगो’ र जनताको ‘आस्था’बीचको दूरीलाई पनि कम गर्ने प्रयास गरेको छ।

अमेरिकी जनचेतनामा आएको परिवर्तन : यो पदयात्राले अमेरिकी सडकहरूमा एउटा नयाँ चेतनाको सञ्चार गरेको छ। सहरका भव्य महलदेखि गाउँका साना छाप्राहरूसम्म, मानिसहरूले यो टोलीलाई खाना र बास दिएर स्वागत गरे। ट्रम्पको ‘रेड’ र ‘ब्लु’ (रिपब्लिकन र डेमोक्रेटिक) को विभाजनलाई यो यात्राले ‘मानवीयता’ को साझा रङमा मिसाइदियो। 

स्थानीय मिडिया र सामाजिक सञ्जालमा आलोकाको चर्चाले एउटा कुरा स्थापित गर्‍यो– अमेरिकी जनता अब घृणाको राजनीतिबाट थाकिसकेका छन् र उनीहरू शान्ति चाहन्छन्। वासिङ्टन डीसीको ह्वाइट हाउस नजिकै पुग्नै लाग्दा यो टोलीले अमेरिकी सत्तालाई एउटा स्पष्ट सन्देश दिएको छ, ‘जनताको चेतना जागिसकेको छ, अब शक्तिको दुरुपयोग चल्ने छैन।’

निष्कर्षमा एक ऐतिहासिक पदचाप र मानवीय चेतनाको जागरण : यो पदयात्रा फेब्रुअरीको दोस्रो साता वासिङ्टन डीसी पुग्दा यसले अमेरिकी इतिहासको पानामा एउटा अभूतपूर्व र अर्थपूर्ण अध्याय लेख्नेछ। एउटा कुकुर ‘आलोक’ र केही भिक्षुहरूको यो ३७ सय किलोमिटर लामो यात्रा केवल भौतिक दूरीको मापन होइन; यो त विश्वका शक्तिशाली शासकहरूका लागि एउटा गम्भीर चेतावनी र सन्देश हो। यसले प्रमाणित गरेको छ कि भौतिक शक्ति र सत्ता क्षणिक हुन्छन्, तर शान्ति, सत्य र अहिंसाको पदचाप अनन्तकालसम्म जीवित रहन्छ।

आजको विश्वमा जब सत्ता र शक्ति तमासको बन्छ, तब समाजका स–साना र निष्कपट एक अबोध प्राणी र त्यागी भिक्षुहरूले नै विश्वलाई सही मार्ग देखाउनुपर्ने अवस्था सिर्जना भएको छ। यो यात्रा केवल अमेरिकाको भूगोलमा सीमित छैन, बरु विश्वभरिका लोकतन्त्र र मानवताका हिमायतीहरूका लागि ऊर्जाको एउटा अजस्र स्रोत बनेको छ। ह्वाइट हाउसको संघारमा उभिएर यी शान्त यात्रीहरूले एउटा मौन तर शक्तिशाली गर्जन गरिरहेका छन्, ‘शक्ति दमनका लागि होइन, प्रेम र सेवाका लागि हो।’ के वर्तमान अमेरिकी नेतृत्वले यो नैतिक आवाजलाई आत्मसात् गर्ने हृदय राख्छ ? यो नै आजको गम्भीर प्रश्न हो।

तनावग्रस्त भू–राजनीतिक परिस्थितिमा यो पदयात्रा एउटा ‘आशाको किरण’ बनेर झुल्किएको छ। यसले राजनीतिलाई नैतिकता र धर्मसँग पुन: जोड्ने प्रयत्न गरेको छ। यो महायात्राले सिकाएको सबैभन्दा ठूलो पाठ यो हो– जब शक्तिको दुरुपयोगले सीमा नाघ्छ, तब एउटा कुकुरले समेत मानिसको चेतना जगाउन सक्छ। अबको मुख्य चुनौती भनेको प्रत्येक व्यक्तिले आफूभित्रको त्यो ‘आलोक’ (आन्तरिक प्रकाश) लाई चिन्नु हो।

यदि यो चेतना जनस्तरमा फैलियो भनेमात्र स्वार्थी राजनेताहरूले फैलाएको घृणा र विभाजनको राजनीति अन्त्य हुनेछ। यो यात्रा २१औं शताब्दीको मानवीय संकटविरुद्धको एउटा शान्तिपूर्ण महासंग्राम हो। आलोक र भिक्षुहरूको यो ऐतिहासिक पदचापलाई इतिहासले सधैं न्याय र शान्तिको मानकका रूपमा सम्मान गरिरहनेछ।