अमेरिका–इरान सम्झौताबाट नेतन्याहू किन छन् चिन्तित ? जान्नुस् पाँच कारण

इजरायल : इजराइलका प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतन्याहूले आफू अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पका सबै इच्छाअनुसार काम नगर्ने बताएका छन् । उनले फेरि पनि भने कि आवश्यक परेसम्म इजराइली सेना दक्षिणी लेबनानमा रहनेछ । उनले भने, ‘हामी स्वतन्त्र र गौरवशाली देशका नेताहरू हौं । कहिलेकाहीँ हाम्रो विचार फरक हुन्छ । हामी आफ्ना हितका लागि उभिन्छौं । म इजराइलको हित र यसको सुरक्षाका लागि उभिएको छु ।’

नेतन्याहूले भनेका छन्, ‘हामी दक्षिणी लेबनानको सुरक्षा क्षेत्रमा त्यतिन्जेल रहन्छौं, जबसम्म उत्तरमा बस्ने हाम्रो जनताको र सम्पूर्ण देशका नागरिकहरूको सुरक्षाका लागि आवश्यक हुन्छ ।’ उनको यो बयान ट्रम्पले लेबनानमा इजराइली कारबाहीबारे दिएको आलोचनात्मक अभिव्यक्तिपछि आएको हो । पछिल्लो हप्ता फ्रान्समा भएको जी–७ बैठकका क्रममा अमेरिका र इरानबीच युद्धविराम विस्तार गर्ने सम्झौतामा हस्ताक्षर भएको थियो । यस सम्झौतामा लेबनानसहित सबै मोर्चामा युद्ध रोक्ने शर्त राखिएको छ । 

तर त्यसपछि पनि लेबनानमा इजराइली आक्रमणहरूमा धेरै मानिसको मृत्यु भएको छ । इरानले यसलाई सम्झौताको स्पष्ट उल्लंघन भनेको छ । सम्झौताको पहिलो अनुच्छेदमै भनिएको छ–अमेरिका, इरान र उनका सहयोगीहरूले ‘सबै मोर्चामा’ सैन्य गतिविधि तुरुन्त र स्थायी रूपमा समाप्त गर्नेछन्, जसमा लेबनान पनि समावेश छ । इजराइलको यो कारबाहीलाई शान्ति सम्झौताका लागि खतरा मानिएको छ र ट्रम्पले पनि इसराइलको कदमप्रति असन्तोष व्यक्त गरेका छन् ।

पछिल्लो हप्ता जी–७ शिखर सम्मेलनमा ट्रम्पले इजराइलको लेबनान आक्रमणलाई ‘अनावश्यक’ भनेका थिए । ट्रम्पले भनेका थिए, ‘इजराइल हिज्बुल्लाहसँग धेरै लामो समयदेखि लडिरहेको छ, जसले धेरै मानिसको मृत्यु भएको छ । तपाईं कुनै समूहलाई खोज्दै गर्दा पूरा क्षेत्र ध्वस्त गर्नु उचित होइन ।’ यसैबीच अमेरिका–इरान सम्झौतालाई नेतन्याहूका लागि ठूलो झट्का मानिएको छ ।

पाँच कारण जसले नेतन्याहूलाई सम्झौताप्रति असहज बनाएका छन् :-
१. सम्झौतामा इसराइललाई बेवास्ता गरिएको
इरानसँग भएको अमेरिका–युद्धविराम सम्झौता नेतन्याहूका लागि राजनीतिक रूपमा ठूलो धक्का हो । यसले नेतन्याहूको राजनीतिक करियरका तीन मुख्य आधार कमजोर बनाएको छ । नेतन्याहूले आफूलाई अमेरिकाको नजिकको साझेदार र प्रभावशाली नेता भनेर प्रस्तुत गर्दै आएका थिए, तर यस पटक अमेरिका–इरान सम्झौतामा उनलाई बेवास्ता गरियो ।

ट्रम्पले भने, ‘हामी बिना इजराइल नै हुँदैन थियो ।’ यस सम्झौतापछि इजराइलको सरकारभित्रै पनि विरोध देखिएको छ । कट्टर दक्षिणपन्थी मन्त्री इतामार बेन–ग्विरले भने, ‘हामी यो सम्झौतासँग बाध्य छैनौ ।’ विश्लेषकहरूले पनि यो सम्झौतालाई इजराइलका लागि खराब भनेका छन् ।

२. इरान ‘मजबुत स्थितिमा’
नेतन्याहूले इरानलाई इजराइलका लागि सबैभन्दा ठूलो खतरा भनेका थिए । पछिल्ला महिनामा इजराइल र इरानबीच तनाव र आक्रमणहरू बढेका थिए, तर अब युद्धविरामपछि इरान अझै मजबुत देखिएको छ । इजराइलले चाहेको रणनीति—इरानको खतरा पूर्ण रूपमा समाप्त गर्ने—असफल देखिएको छ । हिज्बुल्लाह र इरानी सरकार अझै सक्रिय छन् र इरानभित्र कट्टरपन्थी नेतृत्व बलियो भएको बताइन्छ ।

३. इजराइलमा आम चुनाव
आगामी केही महिनामा इजराइलमा आम चुनाव हुने तयारी छ । यदि इजराइलले लेबनानमा हिज्बुल्लाहविरुद्ध कारबाही रोक्यो भने नेतन्याहूको ‘मिस्टर सेक्युरिटी’ छवि कमजोर हुन सक्छ । उनीमाथि पहिले नै भ्रष्टाचार, ठगी र विश्वासघातका आरोपहरू छन् । यो परिस्थितिले उनको राजनीतिक भविष्य झन् जटिल बनाएको छ ।

४. परमाणु कार्यक्रमबारे निर्णय
इरानको परमाणु कार्यक्रम अमेरिका र इजराइल दुवैका लागि ठूलो चिन्ता हो ।  नेतन्याहूको अडान छ कि इरानले कहिल्यै परमाणु हतियार बनाउन नपाओस् । तर अमेरिका पक्ष केही नरम देखिएको छ । सम्झौतामा इरानले परमाणु हतियार नबनाउने भनिए पनि यसको संवर्धित युरेनियम भण्डारण जस्ता महत्वपूर्ण विषय अझै टुंगिएको छैन । इजराइललाई यस वार्तामा सहभागी नगरिनु पनि ठूलो असन्तोषको कारण बनेको छ ।

५. इरानलाई आर्थिक लाभ
सम्झौताअनुसार इरानले तेल र पेट्रोकेमिकल निर्यात पुनः सुरु गर्न पाउने, रोकिएको सम्पत्ति फिर्ता पाउने र ठूलो आर्थिक सहयोग पाउने सम्भावना छ । यसले इरानलाई आर्थिक रूपमा अझ बलियो बनाउनेछ । साथै, इरानले होर्मुज जलडमरूमार्फत विश्व तेल आपूर्तिमा प्रभाव पार्ने क्षमता देखाइसकेको छ । अमेरिकाले ३०० अर्ब डलरको फन्डबारे स्पष्टता दिएको छैन, तर यस्तो सम्भावित सहयोग इसराइलका लागि चिन्ताको विषय हो ।