सन् २०२५ को अप्रिल २२ मा कश्मीरको पहलगाममा भएको आतंकवादी हमलाले दक्षिण एसियाको भूराजनीतिमा भूकम्प ल्यायो। एक नेपालीसहित २६ निहत्था नागरिकको ज्यान लिने यो हमला विगत दशककै सर्वाधिक क्रूर र जघन्य आतंकवादी कृत्य थियो। भारतीय गुप्तचर निकायहरूका अनुसार, हमलाकारीहरू पाकिस्तानबाट घुसेका थिए र आक्रमणपछि उनीहरू पुनः पाकिस्तानमै लुके। यो कायरतापूर्ण अपराधले भारतलाई आतंकवादको सर्पको टाउको निर्ममरूपमा कुल्चन बाध्य बनायो।
भारतले ‘अपरेशन सिन्दूर’मार्फत पाकिस्तानको आतंकवादी नेटवर्क र त्यसलाई संरक्षण दिने सैन्य संरचनालाई ध्वस्त पार्यो। यो लडाइँ आतंकवादको वैश्विक चुनौतीविरुद्ध भारतको अटल संकल्प र क्षेत्रीय शक्तिको प्रतीक बन्यो। पाकिस्तानले दशकौँदेखि आतंकवादलाई पोषण गर्दै भारतविरुद्ध प्रोक्सी युद्ध लड्दै आएको तथ्य विश्व समुदायसामु लुकेको छैन। सन् १९९० को दशकदेखि लश्कर-ए-तय्यबा, जैश-ए-मोहम्मद, हिजबुल मुजाहिद्दीनजस्ता आतंकवादी समूहलाई प्रशिक्षण शिविर, हतियार, आर्थिक सहायता र सुरक्षित आश्रय प्रदान गर्दै आएको छ। यी समूहले सन् २००१ मा भारतीय संसद, २००८ मा मुम्बई, २०१६ मा उरी, २०१९ मा पुलवामा र अब २०२५ मा पहलगाममा रक्तपातपूर्ण आक्रमण गरेका छन्।
संयुक्त राष्ट्रसंघद्वारा आतंकवादी घोषित लश्कर-ए-तय्यबाका नेता हाफिज सईद र जैश-ए-मोहम्मदका प्रमुख मौलाना मसूद अजहर पाकिस्तानमा खुलेआम गतिविधि सञ्चालन गरिरहनुले आतंकवादप्रति पाकिस्तानको लगावलाई नग्नरूपमा उजागर गर्छ।
पहलगाम हमलाले पाकिस्तानको यही कायरतापूर्ण रणनीतिलाई पुनः पुष्टि गर्यो। गुप्तचर रिपोर्टहरूले हमलाकारीहरूको तालिम पाकिस्तानको मुरिदके र बलुचिस्तानका शिविरमा भएको र उनीहरूलाई पाकिस्तानी गुप्तचर निकाय आइएसआईले समन्वय गरेको खुलासा गरे। संयुक्त राष्ट्रसंघ, युरोपेली संघ र अमेरिकाले पाकिस्तानलाई आतंकवादी समूह नियन्त्रण गर्न बारम्बार दबाब दिए पनि उसले कश्मीर विवादलाई जटिल बनाउन र भारतलाई अस्थिर पार्न आतकंवादको प्रयोग गर्दै प्रोक्सी युद्धलाई निरन्तरता दिएको छ।
पहलगाम हमलाको जवाफमा भारतले ७ मे २०२५ मा ‘अपरेशन सिन्दूर’ सुरु गर्यो। यो काउन्टर-टेरोरिजम अभियानले पाकिस्तान र पाकिस्तान-नियन्त्रित कश्मीरमा रहेका नौ आतंकवादी शिविर र तिनका समर्थन संरचनालाई ध्वस्त पार्यो। भारतले यो कारबाहीलाई पूर्ण युद्ध नभई आतंकवादी पूर्वाधारविरुद्ध सटीक र सीमित प्रहारका रूपमा परिभाषित गर्यो, जसले यसलाई नैतिक र कानुनी वैधता प्रदान गर्यो।
भारतीय वायुसेनाले राफेल, तेजस, मिराज-२००० लडाकु विमान, ब्रह्मोस क्रूज मिसाइल, पिनाका मल्टि-ब्यारेल रकेट लन्चर र सशस्त्र ड्रोनहरूको प्रयोग गरी अभूतपूर्व सैन्य शक्ति प्रदर्शन गर्यो। पाकिस्तानका ११ प्रमुख एयर बेसहरू, कराँची, रावलपिण्डी, लाहोर, पेशावर, क्वेटा, मुरिदके, जैकोबाबाद, शोरकोट, कामरा, सरगोधा र चकलाला (नूर खान), माथि सटीक हमला गरियो। यी हमलाले पाकिस्तानी हवाई रक्षा प्रणाली, रनवे, ह्याङ्गर र रडार स्टेसनलाई ठूलो क्षति पुर्यायो। भारतको एस-४०० र बाराक-८ रक्षा प्रणालीले पाकिस्तानी जवाफी हमलालाई पूर्णरूपमा निष्प्रभावी बनायो, जसले भारतको प्राविधिक र रणनीतिक श्रेष्ठतालाई युद्धक्षेत्रमा स्थापित गर्यो।
भारतले पाकिस्तानी नागरिक क्षेत्रलाई जोगाउन विशेष सावधानी अपनायो। स्याटेलाइट फोटो, ड्रोन निगरानी, मानव-आधारित गुप्तचर र साइबर इन्टेलिजेन्सको प्रभावकारी उपयोगले सटीक लक्ष्य छनोट र नागरिक हताहत न्यून राख्न सम्भव बनायो।
लश्कर-ए-तय्यबा र जैश-ए-मोहम्मदका प्रशिक्षण शिविर, हतियार भण्डार र कमान्ड सेन्टरहरूलाई योजनाबद्ध रूपमा ध्वस्त पारियो। गुप्तचर जानकारीअनुसार, यी हमलामा कम्तीमा १५० आतंकवादी र तिनका समर्थक मारिए, जसले आतंकवादी नेटवर्कको कम्मर भाँच्यो।
‘अपरेशन सिन्दूर’पछि भारत र पाकिस्तानका सेनाले आयोजना गरेका पत्रकार सम्मेलनले दुई देशको रणनीतिक क्षमता र विश्वसनीयतामा ठूलो भिन्नता देखायो। भारतीय सेनाले मे १०, २०२५ मा नयाँ दिल्लीमा आयोजित पत्रकार सम्मेलनमा स्याटेलाइट तस्बिर, ड्रोन फुटेज र गुप्तचर जानकारी प्रस्तुत गर्दै आफ्नो कारबाही आतंकवादी शिविर र पाकिस्तानी सैन्य पूर्वाधारमा केन्द्रित रहेको प्रमाणित गर्यो।
यसको विपरीत, पाकिस्तानी सेनाको पत्रकार सम्मेलन तथ्यहीन दाबी र हास्यास्पद प्रचारको मञ्च बन्यो। पाकिस्तानी सेनाले भारतले नागरिक क्षेत्रमा आक्रमण गरेको र भारतीय एयर बेसहरू (सिरसा, उदाहमपुर र बठिण्डा)मा ठूलो क्षति पुर्याएको दाबी गर्यो। तर, यी दाबीका लागि कुनै स्याटेलाइट तस्बिर, भिडियो वा स्वतन्त्र प्रमाण प्रस्तुत गर्न सकेनन्।
पाकिस्तानी सेनाले भारतीय मिडियाको समाचार क्लिपलाई तोडमोड गरी भ्रामक सूचना फैलाउने कायरतापूर्ण प्रयास गर्यो।
पाकिस्तानी सेनाले मिडिया क्लिपको दुरुपयोगसँगै सामाजिक सञ्जालमा पनि भ्रामक प्रचार चलायो। एक्स र फेसबुकमा सन् २०२० को बेरुत विस्फोट र सन् २०१५ को यमन हमलाका पुराना भिडियोहरूलाई आफूले भारतमा गरेको आक्रमण भन्दै देखायो। यी भ्रामक पोस्टहरूले भारतीय एयर बेसहरूमा ठूलो क्षति भएको दाबी गरे, तर बीबीसी भेरिफाइ, डीडब्ल्यू फ्याक्ट चेक र भारतीय पीआईबीले यी सामग्रीहरू पुराना र असम्बन्धित भएको पुष्टि गरे।
पाकिस्तानी सेनाले यस्ता भ्रामक सामग्रीलाई आफ्नो समर्थनमा फैलाउन ट्रोल आर्मी र साइबर युद्ध एकाइहरू प्रयोग गर्यो। तर, भारतको साइबर सेल र अन्तर्राष्ट्रिय मिडियाले यी दाबीहरूको तत्काल खण्डन गरेपछि पाकिस्तानको प्रचार युद्ध असफल भयो। यस्ता कार्यले पाकिस्तानको सैन्य अक्षमता र नैतिक पतनलाई विश्वसामु उजागर गर्यो।
भारतले सैन्य कारबाहीसँगै कूटनीतिक रणनीतिमा पनि अभूतपूर्व चातुर्य प्रदर्शन गर्यो। पहलगाम हमलापछि भारतले संयुक्त राष्ट्रसंघ, युरोपेली संघ, अमेरिका, जापान, रुस र अस्ट्रेलियालगायतका मञ्चहरूमा पाकिस्तानको आतंकवादी संरक्षणको कालो इतिहास उजागर गर्यो। विदेश सचिव विक्रम मिश्रीले संयुक्त राष्ट्रसंघको महासभामा पहलगाम हमलामा पाकिस्तानको संलग्नताको गुप्तचर प्रमाण प्रस्तुत गरे, जसले विश्व समुदायको ध्यान तान्यो।
संयुक्त राष्ट्रसंघको सुरक्षा परिषदले अप्रिल २२ को हमलाको कडा निन्दा गर्दै आतंकवादविरुद्ध शून्य सहनशीलताको नीति अवलम्बन गर्ने प्रतिबद्धता जनायो। अमेरिकाले पाकिस्तानलाई आतंकवादी समूहविरुद्ध कठोर कारबाही गर्न चेतावनी दियो, जबकि युरोपेली संघले पाकिस्तानको आतंकवादी संरक्षणलाई क्षेत्रीय अस्थिरताको प्रमुख कारण ठहर्यायो। जापान र अस्ट्रेलियाले भारतको आतंकवादविरुद्धको कारबाहीलाई समर्थन जनाए। यी समर्थनले पाकिस्तानलाई कूटनीतिक रूपमा एक्लो बनायो र भारतको कारबाहीलाई वैधानिकता प्रदान गर्यो।
पाकिस्तानले भारतीय हमलामा नागरिक हताहत भएको दाबी गरे पनि कुनै ठोस प्रमाण प्रस्तुत गर्न नसक्दा उसको विश्वसनीयता थप कमजोर भयो। अन्तर्राष्ट्रिय मिडियाले पनि पाकिस्तानको दाबीलाई सन्देहको दृष्टिकोणले हेरे, जसले भारतको कूटनीतिक विजयलाई बलियो बनायो।
पाकिस्तानको हवाई रक्षा प्रणाली भारतको उन्नत प्रविधिसामु पूर्ण रूपमा असफल भयो। उसका चिनियाँ निर्मित जे-१० लडाकु विमान र पुराना मिराज-३ विमानहरू भारतीय राफेल र तेजससामु निष्प्रभावी सिद्ध भए। जवाफी हमलाको प्रयासमा उसले ड्रोन र मिसाइल प्रयोग गर्यो, तर भारतीय रक्षा प्रणालीले तिनलाई बीचमै नष्ट गर्यो। यी असफलताले पाकिस्तानी सेनाको रणनीतिक कमजोरी र प्राविधिक पिछडापनलाई उजागर गर्यो।
आतंकवादी समूहलाई संरक्षण दिने पाकिस्तानको नीतिले कश्मीरमा प्रोक्सी युद्ध लड्ने रणनीतिलाई निरन्तरता दिएको छ, तर यसले पाकिस्तानलाई अन्तर्राष्ट्रिय समुदायमा एक्लो बनाएको छ। पहलगाम हमलामा उसको संलग्नताको आशंकाले विश्व समुदायको विश्वास गुमाएको छ। ‘अपरेशन सिन्दूर’ ले पाकिस्तानको अर्थतन्त्रलाई ठूलो धक्का पुर्यायो। भारतीय हमलाले पाकिस्तानी एयर बेस र सैन्य पूर्वाधारमा अर्बौं डलरको क्षति पुर्यायो, जसले उसको रक्षा बजेटलाई संकटमा पार्यो।
सन् २०२५ को युद्ध छोटो तर ऐतिहासिक रूपमा प्रभावकारी रह्यो। मे १० मा युद्धविराम भए पनि भारतले आतंकवादी हमलाविरुद्ध तत्काल र निर्मम कारबाही गर्ने नयाँ मान्यता स्थापित गर्यो। यो युद्धले भारतको सैन्य श्रेष्ठता, रणनीतिक तयारी, गुप्तचर क्षमता र कूटनीतिक चातुर्यलाई विश्वसामु प्रदर्शन गर्यो। लश्कर-ए-तय्यबा र जैश-ए-मोहम्मदजस्ता आतंकवादी समूहको सञ्चालन क्षमता कमजोर बन्यो, जसले भारतको आतंकवादविरुद्धको लडाइँमा ठूलो सफलता हासिल गर्यो।
भारतले कश्मीर विवाद र आतंकवादबाहेक पाकिस्तानसँग कुनै संवाद नगर्ने प्रष्ट नीति अख्तियार गर्यो। यो नीतिले भारतको क्षेत्रीय शक्तिको हैसियतलाई बलियो बनायो र दक्षिण एसियामा उसको नेतृत्वलाई स्थापित गर्यो। भारतको यो कठोर अडानले भविष्यमा आतंकवादी हमलाको जोखिमलाई न्यून गर्न र क्षेत्रीय स्थिरताका लागि महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्नेछ।
पाकिस्तानको आतंकवादी संरक्षणको नीतिले दक्षिण एसियामा अस्थिरता र रक्तपात निम्त्याएको छ। यदि उसले यो नीति त्यागेन भने, 'अन्तर्राष्ट्रिय अलगाव, आर्थिक संकट र आन्तरिक अशान्ति गहिरिनेछ। ‘अप्रेशन सिन्दूर’ भारतको सैन्य, रणनीतिक र कूटनीतिक विजयको प्रतीक मात्र होइन, आतंकवादविरुद्ध विश्वव्यापी लडाइँमा भारतको नेतृत्वको प्रमाण पनि हो।'
यो युद्धले आधुनिक विश्वमा आतंकवादप्रति शून्य सहनशीलताको नीति दीर्घकालीन शान्तिको आधार हो भन्ने सन्देश दियो। ‘अपरेशन सिन्दूर’ भारतको आतंकवादविरुद्धको कठोर नीति र क्षेत्रीय शक्तिको हैसियतको प्रतीक हो। भारतले यो युद्धमार्फत आतंकवादविरुद्धको आफ्नो नेतृत्व र प्रतिबद्धता प्रदर्शन गर्यो।
प्रतिक्रिया दिनुहोस !
