इरानका राजनीतिक गुटहरू अमेरिका शान्ति सम्झौताबारे कहाँ उभिएका छन् ?

इरान : इरानका सर्वोच्च नेता मोज्तबा खामेनीले अमेरिका–इरानबीच भएको अन्तरिम शान्ति सम्झौताप्रति देखाएको आपत्तिले वासिङ्टनसँग कुनै पनि सहमतिमा जान नचाहने कट्टरपन्थी राजनीतिक समूहलाई थप बल दिएको छ । यी कट्टरपन्थी समूहहरूले अमेरिकासँग कुनै पनि प्रकारको सम्झौतामा छुट दिनु हुँदैन भन्ने धारणा राख्छन् ।

उनीहरूका अनुसार यदि वासिङ्टनले अत्यधिक माग राख्छ भने इरानले सम्झौता अस्वीकार गर्नुपर्छ । इरानका नयाँ सर्वोच्च नेता खामेनीले वार्ताको जिम्मेवारी अपेक्षाकृत मध्यमार्गी राष्ट्रपति मसूद पेजेशकियनलाई सुम्पिएको देखिन्छ । अहिले पेजेशकियनलाई कट्टरपन्थी खेमाबाट कडा आलोचना भइरहेको छ । उनीहरूको विश्वास छ कि अमेरिका–इरानबीच फेरि युद्ध सुरु हुन सक्छ ।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पसँग भएको यो सम्झौता पाकिस्तान, कतारलगायतका मध्यस्थकर्ताहरूको सहयोगमा भएको हो । तर यसले इजरायलका सबै राजनीतिक समूहहरूको विरोध पनि सामना गरिरहेको छ, जसले इरान र उसको ‘एक्सिस अफ रेसिस्टेन्स’ (जसमा लेबनानको हिज्बुल्लाह पनि पर्छ) विरुद्ध सैन्य कारबाही गर्नुपर्ने पक्षमा छन् ।

खामेनीले  के भने ?
खामेनीले सार्वजनिक रूपमा लामो वक्तव्य नदिए पनि लिखित सन्देशमा आफूलाई यो सम्झौताप्रति ‘सिद्धान्तगत रूपमा फरक धारणा’ भएको संकेत गरेका छन् । तर उनले राष्ट्रपति पेजेशकियनले ‘पूर्ण जिम्मेवारी स्वीकार गरेपछि’ अनुमति दिएको उल्लेख गरिएको छ । उनका अनुसार आगामी प्रत्यक्ष वार्ताहरूले ‘शत्रुको अडान स्वीकार गरेको अर्थ नलाग्ने’ स्पष्ट गरिएको छ ।

इरानको सर्वोच्च राष्ट्रिय सुरक्षा परिषद्ले पनि अमेरिकाप्रति ‘पूर्ण अविश्वास’ राख्दै वार्ता अघि बढाउने र सम्झौता उल्लंघन भएमा प्रतिकार गर्ने योजना तयार रहेको बताएको छ । राष्ट्रपति पेजेशकियनले भने यस सम्झौतालाई ‘ऐतिहासिक दस्तावेज’ भन्दै सम्मान र आपसी समझदारीको माध्यमबाट शान्ति सम्भव हुने बताएका छन् ।

कट्टरपन्थीहरूको असन्तुष्टि किन ?
कट्टरपन्थी समूहहरू इरानले होर्मुज जलडमरूमध्यमा नियन्त्रण कायम राख्नुपर्ने र अमेरिकाले दबाब बढाएमा वार्ता छोड्नुपर्ने माग गर्छन् । युद्धको समयमा भइरहेका जनसभाहरूमा पेजेशकियन, संसद अध्यक्ष गालिबाफ र विदेश मन्त्री अराजचीमाथि आलोचना भएको छ । कट्टरपन्थीहरू यी नेताहरूलाई अमेरिकासँग सम्झौता गर्न सक्ने ‘नरम धार’ का रूपमा हेर्छन् ।

कतिपय सांसदहरूले संसद पुनः पूर्ण रूपमा खोल्न माग गरेका छन् ताकि अमेरिका–सम्झौता रोक्न सकियोस् । मशहद शहरका प्रभावशाली धर्मगुरु अहमद आलमोलहदाले भने वासिङ्टनसँग ‘लडाइँ समाप्त भएको छैन’ भन्दै कडा अभिव्यक्ति दिएका छन् ।

इरानको राजनीतिक बहस
इरानभित्रको राजनीतिक बहस अहिले तीव्र बनेको छ । केही अखबारहरूले यस सम्झौतालाई सर्वोच्च नेताको अनुमति प्राप्त भए पनि चुनौतीपूर्ण बाटो रहेको बताएका छन् ।  तर सुधारवादी धारका अखबारहरूले यसलाई ‘विजय दस्तावेज’ भन्दै सकारात्मक रूपमा प्रस्तुत गरेका छन् ।