काठमाडौं : काठमाडौंस्थित त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा प्रायःजसो दैनिक रूपमा देखिएको दृश्यले नेपाली समाज, अर्थतन्त्र र राज्य व्यवस्थाको एउटा गम्भीर यथार्थ उजागर गरेको छ । अन्तर्राष्ट्रिय उडानका लागि प्रस्थान गर्ने यात्रुहरूको अत्यधिक भिड, हातमा सुटकेस र काँधमा सपना बोकेर विदेशतर्फ लाग्न बाध्य छन्, युवाहरू । यसबाट एउटा प्रश्नलाई पुनः उठाएको छ ‘स्वदेशमा रोजगारी कहिले, सरकार ? अनि सरकारको रोजगारी नीति कहाँ छ ?’
विमानस्थलमा देखिएको यो भिड केवल यात्रुको संख्या होइन; यो नेपालको बेरोजगारी, अवसरको अभाव र राज्यको विकास नीतिमाथिको मौन टिप्पणी हो । देशभित्र सम्भावना हुँदाहुँदै पनि लाखौं नेपाली युवा आफ्नो श्रम, सीप र ऊर्जा विदेशी भूमिमा खर्च गर्न बाध्य छन् । उनीहरू देश छोड्न चाहँदैनन्, तर परिस्थितिले बिदेसिन बाध्य बनाएको छ भने नेपालको अर्थतन्त्रको एउटा प्रमुख आधार वैदेशिक रोजगारी बनेको दशकौं भइसक्यो । खाडी राष्ट्रहरू, मलेसिया, दक्षिण कोरिया, जापान, युरोप र अन्य मुलुकहरूमा पसिना बगाइरहेका नेपालीहरूले पठाएको रेमिट्यान्सले देशको अर्थतन्त्रलाई टिकाइरहेको छ तर रेमिट्यान्सले अर्थतन्त्र धानिरहेको बेला गाउँहरू युवाविहीन बन्दै गएका छन् ।
खेतीयोग्य जमिन बाँझिएका छन् । गाउँका विद्यालयहरू विद्यार्थी अभावमा खुम्चिँदै छन् । उत्पादनशील उमेर समूहका नागरिक बिदेसिँदा देशभित्रको श्रमशक्ति कमजोर बन्दै गएको छ । आज नेपालका धेरै गाउँमा वृद्धवृद्धा, महिला र बालबालिकाहरूमात्र देखिन्छन् भने युवाहरू विमानस्थलको भिडमा हराइरहेका छन् ।
नेपालमा शिक्षा प्राप्त गरेका हजारौं युवाले हरेक वर्ष रोजगार बजारमा प्रवेश गर्छन् । तर उनीहरूका लागि पर्याप्त अवसर उपलब्ध छैन । निजी क्षेत्र सीमित छ, औद्योगिक विकास सुस्त छ, कृषि क्षेत्र अझै आधुनिक बन्न सकेको छैन र सरकारी रोजगारीको दायरा अत्यन्त साँघुरो छ । साथै योग्यता र क्षमताअनुसारको रोजगारी नपाउनु, न्यून तलब, अस्थिर कार्य वातावरण तथा भविष्यप्रतिको अनिश्चितताले युवाहरूलाई विदेशतर्फ धकेलिरहेको छ भने एकातिर सरकारले युवालाई उद्यमशील बन्न आग्रह गर्छ, अर्कोतर्फ उद्यम सञ्चालन गर्न आवश्यक लगानी, नीति, सहुलियत र बजार व्यवस्थापनको अभावले उनीहरू निराश छन् । फलस्वरूप, विदेशको कठिन श्रम बजार पनि स्वदेशको बेरोजगारीभन्दा आकर्षक देखिन थालेको छ ।
सरकारका प्रतिबद्धता र वास्तविकता भने फरक देखिएको छ, हरेक निर्वाचनमा रोजगारी सिर्जना गर्ने वाचा गरिन्छ । प्रत्येक सरकार परिवर्तनसँगै युवा लक्षित कार्यक्रमको घोषणा हुन्छ । तर व्यवहारमा ती योजनाहरू अपेक्षाअनुसार कार्यान्वयन हुन सकेका छैनन् । नेपालमा जलविद्युत्, पर्यटन, कृषि, सूचना प्रविधि, पूर्वाधार तथा उत्पादनमूलक उद्योगका क्षेत्रमा पर्याप्त सम्भावना छन् । यदि राज्यले दीर्घकालीन दृष्टिकोणका साथ लगानी आकर्षित गर्ने, उद्योग स्थापना गर्ने, सीपमूलक तालिम विस्तार गर्ने र उद्यमशीलतालाई प्रोत्साहन गर्ने नीति प्रभावकारी रूपमा लागू गर्न सकेको भए आज विमानस्थलमा यति ठूलो भिड बिदेसिनका लागि देखिने थिएन ।
वैदेशिक रोजगारी : बाध्यता कि विकल्प ?
वैदेशिक रोजगारी आफैंमा नकारात्मक विषय होइन । संसारभर श्रमको अन्तर्राष्ट्रिय आवागमन सामान्य प्रक्रिया हो । तर जब बिदेसिनु अवसरको खोजीभन्दा बढी बाध्यता बन्छ, तब त्यसले राज्यको विकास मोडेलमाथि प्रश्न उठाउँछ । विदेशमा लाखौं नेपालीले आफ्नो श्रम बेचेर देशको अर्थतन्त्रमा योगदान गरिरहेका छन् । तर ती श्रमिकको पसिनाले निर्माण भएको पुँजीलाई स्वदेशमै उत्पादन र रोजगारी सिर्जनामा प्रयोग गर्न नसक्नु राज्यको कमजोरी हो ।
त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा देखिएको भिडले एउटा गम्भीर सन्देश दिएको छ । यो दृश्य केवल यात्रुहरूको आवागमन होइन; यो देशको आर्थिक संरचना, रोजगार नीति र विकास दृष्टिकोणको प्रतिविम्ब हो । यसबेला युवाहरूको मनमा उब्जने प्रश्न छ, ‘यदि स्वदेशमै सम्मानजनक रोजगारी पाएको भए, सायद बिदेसिनु पर्ने थिएन ।’ नेपालबाट अहिले औसतमा हरेक दिन करिब २ हजार ३ सय नेपाली वैदेशिक रोजगारीका लागि बिदेसिने गरेका छन् ।
प्रतिक्रिया दिनुहोस !
