र, त्यसपछि स्वास्थ्य राम्रो भएन

‘कहिल्यै राम्रो छैन’ होमियोप्याथीमा एक मौलिक अवधारणा हो, जसले रोगीको चलिरहेको स्वास्थ्य समस्याहरूको कारण पहिचान गर्न मद्दत गर्छ ।
मियोप्याथीमा ‘कहिल्यै स्वास्थ राम्रो भएन’ भन्ने शब्दको अर्थ बिरामीको अवस्था हो, जसमा उसको स्वास्थ्य बिग्रिएको छ। ऊ कुनै विशेष घटना वा बिरामीपछि पूर्णरूपमा निको भएको छैन। यो अवधारणा महत्त्वपूर्ण छ किनकि यसले रोगीको पुरानो रोग लक्षणहरूको मूल कारण पहिचान गर्न मद्दत गर्छ। सबैभन्दा उपयुक्त होमियोप्याथिक औषधिको चयन गर्नलाई मार्गदर्शन गर्छ।

होमियोप्याथिकमा बिरामीको ‘केस हिस्ट्री’ लिँदा ‘कहिल्यै स्वस्थ नहुनु’को महत्त्व बुझ्नु महत्त्वपूर्ण छ किनकि यसले अक्सर रोगीको इतिहासमा एक प्रमुख कारण कारक प्रकट गर्छ। जसले रोगीको हालको रोगको अवस्थालाई नेतृत्व गरेको छ। यो वाक्यांशले एउटा महत्त्वपूर्ण घटना वा बिरामीलाई संकेत गर्छ। जुन पछि रोगी पूर्ण रूपमा निको भएको छैन, जसले स्वास्थ्य समस्याहरू बल्झाइराख्छ।

‘कहिल्यै स्वास्थ राम्रो भएन’को मुख्य पक्षहरू घटना वा रोग पहिचान गर्दै घटना शारीरिक (जस्तै, चोट, सर्जरी), भावनात्मक (जस्तै, दुःख) वा वातावरणीय (उदाहरणका लागि, चिसोको जोखिम, खोप) हुन सक्छ। यो रोगीको स्वास्थ्यमा एक ‘टर्निङ प्वाइन्ट’ हो, जसबाट उनीहरूले लगातार आफ्नो स्वास्थ्यमा गिरावटको अनुभव गरेका छन्। रोगीको केश हिस्ट्री लिने मामला मा महत्त्व होमियोप्याथिक चिकित्सकहरूले रोगीको दीर्घकालीन लक्षणहरू सुरु हुनुभन्दा पहिले भएका कुनै पनि उल्लेखनीय घटनाहरू हाइलाइट गर्न विस्तृत प्रश्नहरू सोध्छन्।

‘नेभर वेल सिन्स’ अर्थात् ‘त्यसपछि मेरो स्वास्थ्य कहिले राम्रो भएन’ कारकलाई बुझ्दा व्यापक उपचार योजना बनाउन मद्दत गर्छ। होमियोप्याथिक सेन्थेसिस रिपोर्टमा (लक्षणहरूको निर्देशिका) ग्रन्थमा विशिष्ट शीर्षक (रुब्रिक्स)हरू छन्। जुन रोगहरूलाई उनीहरूको कारण कारकहरूको आधारमा वर्गीकृत गर्छ। जस्तै, उदाहरणका लागि दुःखपछि कहिल्यै निको न हुने, खोप (भ्याक्सिन) लगाएपछि कहिल्यै निको न हुने र चोटपटक लागेपछि कहिल्यै निको नहुने जस्ता धैरै उदाहरण छन्।

सेन्थसिस रिपोर्टमा विभिन्न रुब्रिक्सहरूले कहिल्यै स्वस्थ नहुनुको अवधारणालाई सम्बोधन गर्छ। यी रुब्रिक्सले चिकित्सकलाई बिरामीको पुरानो अवस्थाको अन्तर्निहित कारण पहिचान गर्न र सबैभन्दा उपयुक्त उपाय छनोट गर्न मद्दत गर्छ। यहाँ सेन्थेसिस रिपोर्टबाट केही विशिष्ट रुब्रिकहरू छन्, जुन ‘कहिल्यै स्वस्थ नहुनु’ परिदृश्यहरूसँग सम्बन्धित छन्। सिन्थेसिस रिपोर्टमा विशिष्ट रुब्रिकहरू छन्, जुन रोगहरूलाई उनीहरूका कारण कारकहरूको आधारमा वर्गीकृत गर्छ। उदाहरणका लागि दुःखपछि, कहिल्यै निको नहुने, खोप लगाएपछि कहिल्यै निको नहुने र चोटपटकपछि कहिल्यै निको नहुनेजस्ता उदाहरण छन्।

सेन्थेसिस रिपोर्टमा विभिन्न रुब्रिक्सले ‘कहिल्यै स्वस्थ नहुनु’को अवधारणालाई सम्बोधन प्रसूति ज्वरोपछि ‘त्यसपछि कहिल्यै निको भएन’, सेप्टिक ज्वरो त्यसपछि कहिल्यै निको भएन, तनावपछि कहिल्यै ठीक छैन, गर्मी स्ट्रोकसपछि त्योबाट कहिल्यै रिकभर भएन, टाइफाइड ज्वरोपछि त्यसपछि कहिल्यै निको भएन दादुरा रोगपछि कहिल्यै स्वस्थ छैन, अन्तिम गर्भपतनपछि यो कहिल्यै राम्रो छैन।

यहाँ रुब्रिक्स र तिनीहरूका सम्बन्धित उपायहरूको केही उदाहरण छन्। दुःखपछि कहिल्यै राम्रो हुँदैन : यो रुब्रिक बिरामीहरूमा लागू हुन्छ, जसका रोगहरू महत्त्वपूर्ण भावनात्मक हानि वा दुःखपछि सुरु भएको छ। यस अवस्थाका लागि सामान्यतः सुझाइएको औषधि ‘इग्नाटिया अमारा’ हो। टाउकोमा चोट लागेपछि कहिल्यै निको नहुने, यो बिरामीमा लागू हुन्छ, जसले टाउकोमा चोट लागेपछि पनि स्वास्थ्य समस्याहरू गरिरहन्छन्। यस अवस्थाका लागि ‘नेट्रम सल्फ्युरिकम’ औषधिको प्रयोग गरिन्छ।

खोप लगाएपछि कहिल्यै निको नहुने : केही बिरामीले खोप लगाएपछि स्वास्थ्यमा समस्या देखिन थालेको गुनासो गर्छन्। ‘थुजा ओसिडेन्टालिस’ एक औषधि हो जुन यस्तो अवस्थामा उपयोगी हुन सक्छ। बच्चा जन्माएपछि कहिल्यै अस्वस्थ महसुस नगर्ने : प्रसवपछि निरन्तर स्वास्थ्य समस्या भएका महिलाहरूले ‘सेपिया’ वा ‘पल्साटिला’जस्ता औषधिहरूबाट फाइदा लिन सक्छन्। तीव्र रोगपछि कहिल्यै निको नहुने : यो ‘रुब्रिक फ्लु’ वा ‘निमोनिया’जस्ता गम्भीर रोगबाट निको भइसकेपछि पनि निको नभएका बिरामीहरूका लागि हो। ‘सोरिनम’ वा ‘सल्फर’ औषधिलाई विचार गर्न सकिन्छ। यी रुब्रिकमध्ये प्रत्येकले एक विशिष्ट प्रकारको कारणलाई सम्बोधन गर्छ। जुन रोगीको चलिरहेको गुनासोहरूको उत्पत्ति हुन सक्छ।

सही रुब्रिकको पहिचान गरेर, चिकित्सकले रोगीको लक्षणहरूलाई महत्त्वपूर्ण घटना वा रोगका लागि अनुकूल गर्न सक्छन्। यस मूल कारणलाई लक्षित गर्ने उपाय छनोट गर्न सक्छन्। यी रुब्रिकहरू बुझ्न र तिनीहरूलाई प्रभावकारी रूपमा प्रयोग गर्नाले ‘केसटेकिङ’ सटिकता र होमियोप्याथिक उपचारको सफलतामा धेरै वृद्धि गर्न सक्छ। जब एक बिरामीले विगतको रोग वा महत्त्वपूर्ण जीवन घटनाको उल्लेख गर्छ, जुन पछि उनीहरूले ‘कहिल्यै राम्रो महसुस गरेनन्’, यो यी रुब्रिकहरू अन्वेषण गर्न र उनीहरूको स्वास्थ्यलाई असर गर्ने गहिरो अन्तर्निहित मुद्दाहरू पहिचान गर्न एक संकेत हो।

संक्षेपमा, ‘कहिल्यै राम्रो छैन’ होमियोप्याथीमा एक मौलिक अवधारणा हो, जसले रोगीको चलिरहेको स्वास्थ्य समस्याहरूको कारण पहिचान गर्न मद्दत गर्छ र सबैभन्दा उपयुक्त उपचारको चयनलाई मार्गदर्शन गर्छ।

मिश्र, होमियोप्याथिक कन्सलटेन्ट हुन्।